Tiến sĩ đầu tiên của vùng đất Nam bộ - Phan Thanh Giản

Tiến sĩ đầu tiên của vùng đất Nam bộ - Phan Thanh Giản
07.02.2020 416

Khi Mãn Thanh đánh bại nhà Minh, nhiều người Hoa không theo nhà Thanh đã chọn cách chạy xuống phía nam, trong số đó có Phan Thanh Tập. Ông đến phủ Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, rồi lấy người vợ tên là Huỳnh Thị Học và sinh được người con trai tên là Phan Thanh Ngạn. Năm 1771, Phan Thanh Ngạn vào nam, sau một thời gian di chuyển các nơi, cuối cùng định cư ở thôn An Hòa, làng Tân Thạnh, huyện Vĩnh Bình, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thạnh (nay là xã Bảo Thạnh, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre). Ông lấy vợ là bà Lâm Thị Bút, sinh hạ được cậu con trai đặt tên là Phan Thanh Giản.

Năm Phan Thanh Giản được 6 tuổi (1802) thì mẹ mất, ông Ngạn phải lấy thêm người vợ nữa là Trần Thị Dưỡng để có người chăm sóc con, bà Dưỡng rất yêu thương con chồng. Đến tuổi đi học, vì nhà rất nghèo, Phan Thanh Giản phải học nhờ nhà sư Nguyễn Văn Noa ở ngôi chùa làng Phú Ngãi.

Tiến sĩ đầu tiên của vùng đất Nam bộ

Theo sách “Kể chuyện lịch sử Việt Nam”, lúc cha phải vào tù thì Phan Thanh Giản 19 tuổi. Thương cha tuổi già sức yếu phải chịu cảnh tù tội, Phan Thanh Giản đến thành Vĩnh Long gặp quan Hiệp trấn để xin đi tù thay cha.

Theo quy định thì đây là việc không thể được, nhưng quan Hiệp trấn cảm động trước ấm lòng hiếu thảo của chàng trai trẻ, đã tìm cho Phan Thành Giản một nơi ở gần cha để vừa trau dồi kinh sử, lại vừa được đến thăm cha, giúp làm những việc nặng nhọc trong tù.

Sau khi cha Phan Thanh Giản mãn hạn tù, nhận thấy Phan Thanh Giản là người hiền lành, hiếu thảo lại có chí, viên quan Hiệp trấn đã giúp ông ở lại Vĩnh Long tiếp tục học hành chờ đến khoa thi. Đến kỳ thi Hương năm 1825, Phan Thanh Giản thi đỗ cử nhân, đến năm sau bước vào kỳ thi Hội ông đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ, trở thành người Nam bộ đầu tiên thi đỗ Tiến sĩ.

Phan Thanh Giản được giữ chức vụ Hàn lâm viện biên tu, rồi sau đó thăng lên các chức vụ khác nhau, ông làm quan trải qua 3 đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.

Làm quan hết lòng vì dân

Từ ngày làm quan, Phan Thanh Giản luôn có các tấu trình cũng như quyết sách có lợi cho dân. Năm 1826, có mưa lớn ở kinh thành, ông đã dâng sớ xin vua Minh Mạng giảm bớt số cung tần, mỹ nữ.

Năm 1836 Quảng Nam bị mất mùa đói kém, vua Minh Mạng có ý định chu du đến núi Ngũ Hành. Phan Thanh Giản lúc này đang làm tuần phủ Quảng Nam liền dâng sớ can Vua, bởi dân vừa mất mùa lại đang vào cày cấy, vì thế không nên để dân phải bỏ ruộng phục dịch đường sá cho Vua đi. Vua Minh Mạng hoãn chuyến đi, nhưng giáng chức ông từ Tuần Phủ xuống làm lính hầu ở Quảng Nam.

(Ảnh Phan Thanh Giản chụp năm 1863 tại Paris khi ông làm chánh sứ sang Pháp)

Đang giữ chức quan lớn trong tỉnh, đột nhiên phải làm lính hầu, nhưng Phan Thanh Giảm vẫn làm tốt chức phận, hàng ngày lau chùi bàn ghế sạch sẽ, lúc xử kiện thì đứng hầu cạnh các quan. Sau một thời gian làm phục dịch, ông lại được tăng chức làm Thống chánh sứ, Phó sứ rồi Hộ bộ thị lang.

Năm 1852 khi đang làm Kinh lược sứ vùng Nam bộ, ông đã cùng Nguyễn Tri Phương dâng sớ tâu với vua Tự Đức cần tránh xa gian thần, chọn bầy tôi trung, đồng thời giảm tiêu pha, giảm bớt chế độ tạp dịch cho binh lính. Vua Tự Đức khâm phục Phan Thanh Giản và tặng ông 4 chữ “Liêm, Bình, Cần, Cán”.

Tấu trình mong triều đình học hỏi phương Tây

Năm 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng. Đến năm 1862 vua Tự Đức phải ký Hiệp ước Nhâm Tuất nhượng 3 tỉnh miền đông nam bộ cho Pháp.

Năm 1863, Phan Thanh Giản được cử làm chánh sứ, cùng các phó sứ là Phạm Phú Thứ và Ngụy Khắc Đản sang Pháp điều đình để chuộc lại 3 tỉnh miền đông. Cuộc điều đình bất thành, nhưng trong chuyến đi này, lần đầu tiên Phan Thanh Giản cùng phái đoàn của mình tiếp xúc với nền văn minh phương Tây, qua trao đổi phái đoàn học được rất nhiều điều.

(Ảnh minh họa vua Napoléon III tiếp đón sứ đoàn Phan Thanh Giản)

Trở về nước Phan Thanh Giản đề xuất triều đình cần đặt ngoại giao và mở rộng buôn bán với các nước phương Tây, cử người sang phương Tây du học… Tuy nhiên các tấu sớ của ông lại không được vua Tự Đức nghe theo.

Tận mắt thấy văn minh phương Tây, muốn thay đổi nhưng Vua không nghe theo, Phan Than Giản biết rằng nếu Pháp mở rộng cuộc chiến ra miền Trung hay Bắc thì quân triều đình trang bị vũ khí thô sơ không chống nổi.

Lực bất tòng tâm

Cuối năm 1865, vua sai Phan Thanh Giản đi Kinh lược sứ 3 tỉnh miền Tây (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên). Năm 1867 chiến thuyền quân Pháp tiến đánh Vĩnh Long. Người Pháp giả điều đình rồi lừa Phan Thanh Giản ra ngoài để lấy thành.

Biết rằng với vũ khí thô sơ, nếu chống lại thì chỉ thiệt mạng binh sĩ mà không giữ được thành, ông quyết định nộp thành với điều kiện quân Pháp phải đảm bảo an toàn cho quân sĩ của mình cùng dân chúng.

Sau khi để mất 3 tỉnh miền Tây, Phan Thanh Giản gửi lại quan phục, phẩm hàm cùng biểu tấu tạ tội gửi về triều đình, rồi ông tuyệt thực chờ chết trước sự chứng kiến của con cháu. Trước khi mất ông căn dặn con cháu không được làm quan cho Pháp cầu vinh, cố gắng học hỏi người phương Tây để phò Vua giúp nước. Phan Thanh Giản mất ngày 4/8/1867, thọ 71 tuổi.

Người dân lập đền thờ Phan Thanh Giản ở ấp Thạnh Nghĩa, xã Bảo Thạnh, huyện Ba Tri, Bến Tre. Người dân vùng núi Ba Thê, thuộc huyện Thoại Sơn tỉnh An Giang coi ông như Thành Hoàng. Ông cũng được thờ ở Văn Thánh Miếu Vĩnh Long nữa.

Tin chọn lọc khác
Sự thật về biểu tượng y học kéo dài 5 thiên niên kỷ của phụ nữ từ thời Ai Cập cổ đại
24.12.2019 130
Câu chuyện về Merit Ptah - người được xem là biểu tượng, một tấm gương để phụ nữ hướng tới khi nghiên cứu các lĩnh vực khoa học có thể không đúng sự thật. Đây được cho là một nữ y sĩ từ thời Ai Cập cổ đại, sống cách đây 5.000 năm, là biểu tượng dành cho phụ nữ khi theo đuổi các ngành nghề liên quan
Những bí ẩn về nữ hoàng Ai Cập Cleopatra
23.12.2019 132
Nữ hoàng Cleopatra được biết đến với vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành và trí thông minh thời cổ đại nhưng lại có thông tin cho rằng bà không hề xinh đẹp đến vậy.
Edison và hơn 10.000 lần thất bại để mang lại ánh sáng cho nhân loại
22.12.2019 165
Từ đứa trẻ bị đuổi học vì "đần độn", Thomas Edison đã trở thành thiên tài thế kỷ nhờ được mẹ dạy dỗ và niềm đam mê khám phá của bản thân, không sợ thất bại để đạt đến thành công.
Chuyện ít ai biết đến người tình báo giúp Lê Lợi đánh chiếm thành Đông Quan
21.12.2019 125
Không quá nổi danh như Đinh Liệt, Lê Lai hay Nguyễn Trãi nhưng đây là nhân vật cũng có những đóng vai trò quan trọng trong cuộc khởi nghĩa chống nhà Minh đánh chiếm vào thành Đông Quan – Hà Nội (một thành trì có vị trí chiến lược trong cuộc chiến chống quân Minh quyết định thành bại của khởi nghĩa) của Lê Lợi.
Giới thiệu về vùng Tây Sơn hạ đạo - nơi khởi nguồn của cuộc khởi nghĩa Tây Sơn
18.12.2019 232
Nếu như Tây Sơn thượng đạo là nơi khởi nguồn cho cuộc khởi nghĩa của người anh hùng áo vải Quang Trung thì Tây Sơn hạ đạo sẽ đóng vai trò không thể thiếu trong cuộc đấu tranh ấy với 3 anh em Tây Sơn: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ lật đổ chúa Trịnh, chúa Nguyễn và đánh tan quân Xiêm và quân nhà Thanh.
Cùng là cướp biển nhưng tại sao có nhóm thì Nguyễn Ánh dung nạp, có nhóm bị tận diệt?
03.11.2019 175
Hải tặc là kẻ thủ ác gây ra hàng ngàn vụ cướp đẫm máu trên biển thời Nguyễn. Bằng nhiều cách thức, các vua Nguyễn đã cố gắng giải quyết thậm chí là "lợi dụng" lực lượng này. Cuối thế kỷ XVIII-đầu thế kỷ XIX, trên con đường tìm cách khôi phục ngai vàng cho dòng họ, Nguyễn Ánh đã khéo léo kết giao và tìm kiếm sự ủng hộ từ lực lượng cướp biển trong vùng Vịnh Thái Lan. Bấy giờ nhóm cướp của Hà Văn Hỉ, bị nhà Thanh truy đuổi phải dạt sang vùng Phú Quốc, Hà Tiên đã giúp đỡ Nguyễn Ánh (sau thất bại trước quân Tây Sơn ở trận thủy chiến Rạch Gầm, Nguyễn Ánh bị vua Xiêm lạnh nhạt).
4 lý do giúp Thành Cát Tư Hãn "san phẳng" mọi âm mưu ám sát
03.11.2019 175
Thành Cát Tư Hãn, người sáng lập ra đế quốc Mông Cổ, có rất nhiều kẻ thù. Vậy, làm sao ông "hóa giải" được các âm mưu ám sát mình? Thành Cát Tư Hãn là một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử với việc tạo ra đế chế Mông Cổ nhờ đạo quân hùng mạnh bậc nhất thế giới ở thế kỷ thứ 13. Ông là một nhà quân sự và một chính trị gia xuất sắc trong lịch sử. Ông cũng từng công khai rằng khát khao cả đời của mình là đánh bại kẻ thù, cướp lấy đất đai, của cải và phụ nữ.
Người con trai bị lãng quên của Albert Einstein
03.11.2019 151
Không lâu trước khi mất, Eduard Einstein nói với một nhà báo: "Có người cha thiên tài chẳng có ích gì cho tôi cả".
Tin xem nhiều
Tin mới nhất