Tìm hiểu về Trạng nguyên thời xưa

Tìm hiểu về Trạng nguyên thời xưa
31.10.2019 1291
Trạng nguyên (chữ Hán: 狀元) là danh hiệu thuộc học vị Tiến sĩ của người đỗ cao nhất trong các khoa đình thời phong kiến ở Việt Nam của các triều nhà Lý, Trần, Lê, và Mạc, kể từ khi có danh hiệu Tam khôi dành cho 3 vị trí đầu tiên. Người đỗ Trạng nguyên nói riêng và đỗ tiến sĩ nói chung phải vượt qua 3 kỳ thi: thi hương, thi hội và thi đình…


 
Khoa thi đầu tiên được mở ra dưới thời Lý năm 1075, lúc đó vua nhà Lý chưa đặt ra định chế tam khôi nên người đỗ đầu khoa thi này là Lê Văn Thịnh chưa được gọi là Trạng nguyên. Danh sách cụ thể những người đỗ đầu các kỳ thi này xem bài Thủ khoa Đại Việt. Phải đến khoa thi năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 16 đời vua Trần Thái Tông (1247) mới đặt ra định chế tam khôi (3 vị trí đỗ đầu có tên gọi thứ tự là: Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa) thì mới có danh hiệu Trạng nguyên. Đến thời nhà Nguyễn thì không lấy danh hiệu Trạng nguyên nữa (danh hiệu cao nhất dưới thời nhà Nguyễn là Đình nguyên). Do đó Trạng nguyên cuối cùng là Trịnh Tuệ đỗ khoa Bính Thìn (1736) thời Lê-Trịnh.

Nước ta có 46 vị trạng nguyên:
Năm 1246, vua Trần Thái Tông mở khoa thi Thái học sinh, lấy đậu theo tam giáp: Nhất giáp, Nhị giáp, Tam giáp. Năm 1247, nhà vua đặt lại thứ bậc trong Tam giáp: bậc Nhất giáp có Tam khôi: Trạng nguyên (Đệ nhất giáp tiến sĩ cấp đệ đệ nhất danh); Bảng nhãn (Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ nhị danh); Thám hoa (Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ tam danh).
Từ khoa thi tuyển Minh Kinh bác học đầu tiên (Ất Mão-1075), đời vua Lý Nhân Tông, đến khoa thi cuối cùng (Kỷ Mùi- 1919) đời vua Khải Định, có 185 khoa thi với 2898 vị đỗ đại khoa, trong đó có 46 trạng nguyên, 48 bảng nhãn và 76 thám hoa, 2462 tiến sĩ và 266 phó bảng.
Triều Lý và những năm đầu triều Trần chưa lấy Trạng nguyên. Để khuyến khích việc học tập ở những tỉnh xa kinh đô, Triều Trần có hai khoa thi (1256 và 1266) đã lấy đỗ hai Trạng nguyên: Kinh Trạng nguyên cho từ Ninh Bình trở ra Bắc; Trại Trạng nguyên cho từ Thanh Hóa trở vào.

Triều Trần: 9 vị

1. Nguyễn Quan Quang: Trạng nguyên đầu tiên. Quê Tam Sơn, Tiên Sơn, Bắc Ninh. Đỗ khoa Bính Ngọ (1246).
2. Nguyễn Hiền: Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất (13 tuổi). Quê Dương A, Nam Thắng, Nam Trực, Nam Định. Đỗ khoa Đinh Mùi (1247) (Khoa này cả 3 vị tam khôi đều trẻ tuổi: Bảng nhãn Lê Văn Hưu 17 tuổi; Thám hoa Đặng Ma La 14 tuổi).
3. Trần Quốc Lặc: Kinh Trạng nguyên. Quê Uông Hạ, Minh Tân, Nam Sách, Hải Dương. Đỗ khoa Bính Thìn (1256).
4. Trương Xán: Trại Trạng nguyên. Quê Hoành Bồ, Hoành Sơn, Quảng Trạch, Quảng Bình. Đỗ khoa Bính Thìn (1256), năm 29 tuổi.
5. Trần Cố: Kinh Trạng nguyên. Quê Phạm Lý, Ngô Quyền, Thanh Miện, Hải Dương. Đỗ khoa Bính Dần (1266).
6. Bạch Liêu: Trại Trạng nguyên. Quê Nguyên Xá, Diễn Ninh, Diễn Châu, Nghệ An. Đỗ khoa Bính Dần (1266).
7. Đào Tiêu: quê Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh. Đỗ khoa Ất Hợi (1275).
8. Mạc Đĩnh Chi: quê Lũng Động, Nam Tân, Nam Sách, Hải Dương. Đỗ khoa Giáp Thìn (1304).
9. Đào Sư Tích: quê Lý Hải, Song Khê, Yên Dũng, Bắc Giang. Đỗ khoa Giáp Dần (1374).

Triều Lê Sơ: 20 vị.

10. Nguyễn Trực: quê Bái Khê, Tam Hưng, Thanh Oai, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Đỗ khoa Nhâm Tuất (1442), năm 26 tuổi.
11. Nguyễn Nghiêu Tư: quê Phù Lương, Quế Võ,Bắc Ninh. Đỗ khoa Mậu Thìn (1448).
12. Lương Thế Vinh: quê Cao Phương, Liên Bảo, Vũ Bản, Nam Định. Đỗ khoa Quý Mùi (1463), năm 23 tuổi.
13. Vũ Kiệt: quê Yên Việt,Thuận Thành, Bắc Ninh. Đỗ khoa Nhâm Thìn (1472), năm 20 tuổi.
14. Vũ Tuấn Chiêu: quê Nhật Tảo, Đông Ngạc, Từ Liêm, Hà Nội. Đỗ khoa Ất Mùi (1475), năm 50 tuổi.
15. Phạm Đôn Lễ: quê Hải Triều, Phạm Lễ, Hưng Hà, Thái Bình. Đỗ khoa Tân Sửu (1481), năm 27 tuổi.
16. Nguyễn Quang Bật: quê Bình Ngô, An Bình, Thuận Thành, Bắc Ninh. Đỗ khoa Giáp Thìn (1484), năm 21 tuổi.
17. Trần Sùng Dĩnh: quê Đông Khê, An Lâm, Nam Sách, Hải Dương. Đỗ khoa Đinh Mùi (1487), năm 23 tuổi.
18. Vũ Duệ: quê Trịnh Xá, Lê Tinh, Phong Châu, Phú Thọ. Đỗ khoa Canh Tuất (1490), năm 23 tuổi.
19. Vũ Dương: quê Man Nhuế, Thanh Lâm (cũ), nay là Nam Sách, Hải Dương. Đỗ khoa Quý Sửu (1493), năm 22 tuổi.
20. Nghiêm Viện: quê Bồng Lai, Quế Võ, Bắc Ninh. Đỗ khoa Bính Thìn (1496).
21. Đỗ Lý Khiêm: quê Ngoại Lãng, Song Lãng, Vũ Thư, Thái Bình. Đỗ khoa Kỷ Mùi (1499).
22. Lê Ích Mộc: quê Thanh Lãng, Quảng Thanh, Thủy Nguyên, Hải Phòng. Đỗ khoa Nhâm Tuất (1502), năm 44 tuổi.
23. Lê Nai: quê Mộ Trạch, Tân Hồng, Bình Giang, Hải Dương. Đỗ khoa Ất Sửu (1505), năm 27 tuổi.
24. Nguyễn Giản Thanh: quê Ong Mạc, Hương Mạc, Tiên Sơn, Bắc Ninh. Đỗ khoa Mậu Thìn (1508), năm 28 tuổi.
25.Hoàng Nghĩa Phú: quê Mạc Xá, Chương Mỹ, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Đỗ khoa Tân Mùi (1511), năm 31 tuổi.
26. Nguyễn Đức Lương: quê Canh Hoạch, Dân Hòa, Thanh Oai, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Đỗ khoa Giáp Tuất (1514), năm 51 tuổi.
27. Ngô Miễn Thiệu: quê Tam Sơn, Tiên Sơn, Bắc Ninh. Đỗ khoa Mậu Dần (1518), năm 20 tuổi.
28. Hoàng Văn Tán: quê Xuân Lôi, Tam Giang, Yên Phong, Bắc Ninh. Đỗ khoa Quý Mùi (1523).
29. Trần Tất Văn: quê Nguyệt Áng, Thái Sơn, An Lão, Hải Phòng. Đỗ khoa Bính Tuất (1526).
Triều Mạc: 11 vị.
30. Đỗ Tòng: quê Lại Ốc, Long Hưng, Mỹ Văn, Hưng Yên. Đỗ khoa Kỷ Sửu (1529), năm 26 tuổi.
31. Nguyễn Thiến: quê Canh Hoạch, Dân Hòa, Thanh Oai, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Đỗ khoa Nhâm Thìn (1532), năm 38 tuổi.
32. Nguyễn Bỉnh Khiêm: quê Trung Am, Lý Học, Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Đỗ khoa Ắt Mùi (1535), năm 45 tuổi.
33. Giáp Hải: quê Dĩnh Kế, Lạng Giang, Bắc Giang. Đỗ khoa Mậu Tuất (1538), năm 32 tuổi.
34. Nguyễn Kỳ: quê Tân Dân, Châu Giang, Hưng Yên. Đỗ khoa Tân Sửu (1541), năm 24 tuổi.
35. Dương Phúc Tư: quê Lạc Đạo, Mỹ Văn, Hưng Yên. Đỗ khoa Đinh Mùi (1547), năm 43 tuổi.
36. Trần Văn Bảo: quê Dứa, Đồng Quang, Nam Trực, Nam Định. Đỗ khoa Canh Tuất (1550), năm 27 tuổi.
37. Nguyễn Lương Thái: quê An Bình, Thuận Thành, Bắc Ninh. Đỗ khoa Quý Sửu (1553), năm 29 tuổi.
38. Phạm Trấn: quê Đoàn Tùng, Tứ Lộc, Hải Dương. Đỗ khoa Bính Thìn (1556), năm 34 tuổi.
39. Phạm Duy Quyết: quê Kim Khê, Cộng Hòa, Chí Linh, Hải Dương. Đỗ khoa Nhâm Tuất (1562), năm 42 tuổi.
40. Vũ Giới: quê Lương Xá, Phú Lương, Gia Lương, Bắc Ninh. Đỗ khoa Đinh Sửu (1577), năm 37 tuổi.

Triều Lê Trung Hưng: 6 vị.

41. Nguyễn Xuân Chính: quê Phù Chẩn, Tiên Sơn, Bắc Ninh. Đỗ khoa Đinh Sửu (1637), năm 50 tuổi.
42. Nguyễn Quốc Trinh: quê Nguyệt Áng, Đại Áng, Thanh Trì, Hà Nội. Đỗ khoa Kỷ Hợi (1659), năm 35 tuổi.
43. Đặng Công Chất: quê Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội. Đỗ khoa Tân Sửu (1661),năm 40 tuổi.
44. Lưu Danh Công: quê Phương Liệt, Thanh Trì, Hà Nội. Đỗ khoa Canh Tuất (1670), năm 27 tuổi.
45. Nguyễn Đăng Đạo: quê Hoài Bão, Liên Bảo, Tiên Sơn, Bắc Ninh. Đỗ khoa Quý Hợi (1683),năm 33 tuổi.
46. Trịnh Tuệ: quê Sóc Biện Thượng, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa. Đỗ khoa Bính Thìn (1736), năm 33 tuổi.

Số trạng nguyên của mỗi tỉnh, thành phố được tổng hợp như sau: Bắc Ninh: 12 vị; Hà Nội: 8 vị; Hải dương: 8 vị; Hải Phòng: 3 vị ; Nam Định: 3 vị ; Hưng Yên: 3 vị; Thái Bình: 2 vị; Bắc Giang: 2 vị; Phú Thọ: 1 vị; Thanh Hóa: 1 vị; Nghệ An: 1 vị; Hà Tĩnh: 1 vị và Quảng Bình: 1 vị.
Qua các thời kỳ lịch sử của đất nước, các trạng nguyên đã góp phần xứng đáng làm rạng rỡ nền văn hiến từ lâu của dân tộc Việt Nam.      
Tin chọn lọc khác
Hải Thành - tòa thành cổ như bị "lãng quên" trên con đường tơ lụa
14.04.2020 908
Hải Thành (Heicheng hay Heicheng Historic Site) thuộc trấn Ejin, thị trấn Dalai Hubu, Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Tòa thành này hiện nằm trên cao tốc G7 và cách không xa Trung tâm vũ trụ Tửu Tuyền của nước này.
'Đế chế ngầm' bí ẩn trên thế giới: Tồn tại trăm năm
13.04.2020 1000
Hiệp sĩ dòng Đền, Freemasons, Bavarian Illuminati, Đầu lâu Xương chéo, và Bilderberg là 5 hội kín bí ẩn và phát triển khá mạnh trong lịch sử từ trước đến nay. Sự thu hút của các hội kín này một phần đến từ sự bí ẩn, một phần đến từ các câu chuyện đi vào huyền thoại về họ.
Ấn Độ - Vùng đất mệnh danh 'đi dễ về khó'
12.04.2020 286
Với sức mạnh kinh hoàng của kỵ binh Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn tự tin tiến đánh bất cứ quốc gia nào nhưng Ấn Độ thì không. Vì sao?
Đội quân đất nung trong lăng Tần Thủy Hoàng không có một vị thống soái
12.04.2020 246
Hơn 40 năm sau khi tìm thấy các chiến binh đất nung ở lăng mộ Tần Thủy Hoàng, nhà khảo cổ vẫn chưa xác định được bức tượng thống soái của đội quân này. Vì sao?
Chiếc nhẫn vàng của đại văn hào Ireland 'tái xuất' sau gần 20 năm
11.04.2020 190
Ngày 4/12 tới đây, chiếc nhẫn vàng mà nhà văn nổi tiếng người Ireland Oscar Wilde từng tặng cho một người bạn thân sẽ được trả lại trường Magdalen thuộc Đại học Oxford, nơi đại văn hào này từng theo học, gần 20 năm sau khi bị đánh cắp.
Victor Lustig, kẻ lừa đảo khét tiếng đã hai lần bán tháp Eiffel
08.04.2020 233
Những câu chuyện nức tiếng về Victor Lustig khiến bạn phải thốt lên: Làm sao nạn nhân lại cả tin đến thế cơ chứ! Dù nghe hoang đường đến mấy, những phi vụ này đều có thực.
Viên đạn trong ngày Tổng thống Mỹ Kennedy bị ám sát được công khai sau 56 năm
07.04.2020 220
"Viên đạn thật đang được bảo quản nghiêm ngặt tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Mỹ, còn các bản sao 3D sẽ mang đến cho người xem cái nhìn chân thực nhất có thể".
Giải mã nguyên nhân khiến Đế chế Ottoman kiêu hùng tồn tại hơn 600 năm sụp đổ chóng vánh
06.04.2020 236
Đế chế Ottoman nổi tiếng trong lịch sử bởi lực lượng quân đội mạnh, lãnh thổ rộng lớn. Nguyên nhân vì sao khiến đế chế này sụp đổ?
Lý do người Trung Quốc xưa luôn để một đồ vật vào miệng người đã khuất
05.04.2020 221
Người Trung Quốc xưa rất quan trọng về thế giới bên kia sau khi qua đời. Cho dù hoàn cảnh giàu nghèo khác nhau, các nghi thức tang lễ cơ bản vẫn phải diễn ra sao cho trọn vẹn.
'Canh bạc' cuối cùng của Hitler bị lật đổ không thương tiếc vì quân Đồng Minh
04.04.2020 226
Trong Trận chiến Bulge, người Mỹ và quân Đồng Minh đã chứng minh khí phách, sức mạnh của họ để đặt dấu chấm hết cho số phận của Đức Quốc xã.
Sự thật về vương triều "hoàn hảo" nhất lịch sử Morocco
03.04.2020 207
Trong lịch sử Morocco, thời đại của Quốc vương Ismail Ibn Sharif là hoàng kim và trật tự hoàn hảo nhất. Bằng sự chuyên quyền và tàn nhẫn tột bậc, nhà vua này tạo ra một thế giới không có một ai dám phản kháng.
'Vũng bùn' khủng hoảng lớn nhất của Đế chế La Mã: Sụp đổ hay sống sót?
02.04.2020 235
Trong thế kỷ III sau Công nguyên (SCN), Đế chế La Mã đã trải qua cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử của đế chế này, gồm sự bất ổn bên trong, nội chiến và vô số cuộc xâm lược man rợ. Tất cả đều đe dọa làm sụp đổ đế chế lớn nhất thế giới.
Tây An - nơi Tần Thủy Hoàng yên giấc nghìn thu
01.04.2020 189
Đến nay thì Lăng mộ Tần Thủy Hoàng vẫn chưa được khai quật toàn bộ. Đó là một trong những lăng mộ lớn nhất thế giới. Còn về lí do đặt vị trí lăng mộ thì có nhiều nguyên nhân.
Hoàng đế Pháp Napoleon mở liên minh xâm chiếm Nga như thế nào
31.03.2020 228
Sau khi nhiều lần bị Nga làm phật ý, bao gồm cả việc cầu hôn các công chúa Nga không thành, Hoàng đế Pháp Napoleon đã quyết định xâm chiếm Nga.
Atlantis - Quốc gia văn minh bị nhấn chìm dưới nước 10.000 năm trước
30.03.2020 254
Atlantis được đề cập đầu tiên bởi nhà triết học Hy Lạp cổ đại Plato hơn 2.300 năm trước. Theo Plato, quốc đảo không tưởng tồn tại khoảng 9.000 năm trước thời của ông và đã biến mất một cách bí ẩn.
Giải mã bàn thờ 1.500 năm tuổi của người Maya cổ
20.03.2020 221
Các nhà khảo cổ đã phát hiện ra một bàn thờ bằng đá được chạm khắc gần 1.500 năm tuổi ở thành phố La Corona của văn minh Maya cổ đại, nằm sâu trong những khu rừng rậm phía bắc quốc gia Trung Mỹ Guatemala.
Gobekli Tepe - Quần thể cự thạch khổng lồ từ thời cổ đại
18.03.2020 178
Khi khám phá ra tổ hợp công trình Gobekli Tepe vào năm 1995, giới nghiên cứu thế giới đã xếp nơi đây trở thành địa điểm huyền bí và khó lí giải bậc nhất thế giới.
Phát hiện hầm mộ được xây bằng gạch bùn từ thời La Mã ở Ai Cập
17.03.2020 195
Bộ trên cho biết các nhà khảo cổ còn phát hiện 5 pho tượng nữ thần Isis cùng với nhiều đồ dùng bằng đất sét ở gần cửa trước của hầm mộ này. Ngày 5/11, Bộ Cổ vật Ai Cập cho biết một nhóm khảo cổ chung của Ai Cập và Nhật Bản đã khai quật một hầm mộ được tạc trong đá ở tỉnh Giza của nước này.
Tìm thấy hài cốt của vị tướng một chân được Napoleon coi trọng nhất
16.03.2020 180
Các xét nghiệm ADN xác nhận rằng hài cốt của Charles Gabriel César Gudin - vị tướng được Napoleon coi trọng nhất, đã được tìm thấy dưới một sàn nhảy cũ ở Nga vào đầu năm nay.
Phát hiện bất ngờ về hố bẫy voi ma mút đầu tiên trong lịch sử loài người
15.03.2020 185
Lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà khoa học thế giới đã phát hiện ra một chiếc bẫy voi ma mút có từ thời tiền sử. Các nhà nhân chủng học từ Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia Mexico cho biết họ đã phát hiện ra 2 chiếc hố săn có niên đại cách đây hơn 10 nghìn năm.
Khai quật lăng mộ của “đại gia” Trung Quốc
14.03.2020 286
Khi một cuộc khai quật được bắt đầu, nhóm nghiên cứu không bao giờ biết hiện vật tiếp theo sẽ là gì. Nhiều khi chỉ là những mảnh gốm, đồ tạo tác nhưng có những lần hiếm hoi là một cuộc khai quật để đời.
Phát hiện công trình 5.000 năm tuổi, có kiến trúc giống kim tự tháp
13.04.2020 265
Các nhà khảo cổ Peru vừa phát hiện 1 công trình kiến trúc tương tự kim tự tháp có niên đại ít nhất 5.000 năm tuổi tại khu Cerro Sechin thuộc tỉnh miền Bắc Casma nước này.
Quân cờ vua có niên đại cổ nhất thế giới
12.04.2020 205
Một viên đá chạm khắc được phát hiện bởi nhà khảo cổ người Canada có thể là quân cờ vua có niên đại lâu đời nhất từng được tìm thấy.
Trường cung: Vũ khí uy lực bậc nhất của quân Anh thời Trung Cổ
10.04.2020 209
Bằng những cây cung dài kết hợp với chiến thuật đặc biệt, cung thủ Anh đã ghi dấu ấn đặc biệt trong nhiều trận đánh nổi tiếng thời Trung Cổ.
Tin xem nhiều
Tin mới nhất