Biết suy xét lại mình là trí tuệ của đời người

Biết suy xét lại mình là trí tuệ của đời người
15.02.2020 465

Thời cổ đại, “suy xét lại mình” là học vấn căn bản của việc học làm người. Nho sinh phải chú trọng việc tu thân. Muốn chỉnh tề được gia đình, muốn trị quốc tốt thì trước tiên phải tu chính bản thân mình.

Trong “Luận Ngữ. Học nhi”, Tăng Tử nói: Ta hàng ngày đều dùng ba việc phản tỉnh lại mình. Lo việc cho người đã làm hết tâm hết sức của mình chưa? Làm bạn với người có thành khẩn, giữ được chữ tín hay chưa? Lời thầy dạy dỗ đã luyện tập hay chưa?

Câu cách ngôn này của Tăng Tử đã trở thành bài học của các nho sinh nhiều thế hệ trong lịch sử. “Tam tỉnh” mà Tăng Tử đưa ra, chủ yếu nhấn mạnh đến hai khía cạnh là đối với bản thân mình và đối với người khác. Trong đó, đối với người phải thành tín, chân thật. Thành tín là thể hiện của một nhân cách quang minh, chính trực, không lừa người cũng không dối mình. Mưu sự cho người phải tận tâm tận sức, tận tâm vì người mà suy nghĩ. Đây chính là đạo đức căn bản của làm người trong văn hóa truyền thống. Còn đối với mình, thì tu dưỡng không chỉ trong một việc, một thời gian nhất định mà là xuyên suốt cả cuộc đời, mỗi ngày đều phải thường xuyên ghi nhớ.

Không chỉ Tăng Tử mà rất nhiều nhà triết học, danh thần thời xưa cũng đề cao việc suy xét lại bản thân mình. Triết gia Hy Lạp cổ đại Socrates từng nói: “Trí tuệ lớn nhất của ta chính là biết bản thân không biết gì”. Mỗi một người thành thục đều biết tu thân, đạo lý này là tương đồng dù ở Đông phương hay Tây phương.

Phạm Thuần Nhân, một học giả nổi tiếng triều Tống, thường nhắc nhở các con rằng: “Dù là kẻ ngu dốt nhất cũng có thể sáng suốt khi quở trách người khác. Người vô cùng thông minh cũng có thể hồ đồ khi tha thứ cho lỗi lầm của mình. Vì vậy, nếu các con có thể tự xét lỗi lầm của bản thân như khi phán xét lỗi lầm của người khác, và khoan dung cho người khác như khi tha thứ cho chính mình, thì các con chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh hiền”.

Trên thực tế, rất nhiều người trong chúng ta có thói quen lấp liếm sai lầm của bản thân, không dám đối mặt với chúng, thậm chí đôi khi còn gây mâu thuẫn với người khác, một mực chỉ trích người khác, mà quên nhìn lại chính mình. Chỉ khi biết tìm nguyên nhân sâu xa bên trong nội tâm mình mới không sinh tâm oán hận người khác.

“Biết suy xét lại mình” là điều vô cùng quan trọng khi giải quyết các mâu thuẫn. Khi phát sinh mâu thuẫn trong mối quan hệ nhỏ giữa người với người, và mối quan hệ lớn hơn là giữa các quốc gia, nếu như hai bên đều tự nhìn lại mình thì bất luận là mâu thuẫn nào đi nữa cũng không khó giải quyết. Còn nếu như chỉ trách cứ đối phương, không soi xét lại bản thân mình thì sẽ càng ly gián, oán hận càng tích càng sâu, thậm chí mâu thuẫn trở nên kịch liệt và phá tan mối quan hệ giữa đôi bên.

Từ xưa đến nay, phàm là người có phẩm đức cao thượng, thành tựu được nghiệp lớn thì đều là người có thể suy xét lại mình. Một người nếu như có thể thường xuyên suy xét lại mình, kiểm tra lại bản thân, vì người khác mà suy nghĩ nhiều hơn một chút thì sẽ tránh được rất nhiều cuộc tranh cãi. Như thế tâm thái của người ấy có thể bình thản và tường hòa. Người ấy có thể vì người khác, vì xã hội mà tạo ra được một hoàn cảnh sống an định.


Tin chọn lọc khác
Những lời khuyên quý giá của cổ nhân giúp bạn có cái nhìn thiện lương về cuộc sống
12.12.2019 230
Rất nhiều người trong chúng ta mong muốn cải biến vận mệnh của mình để sống tốt hơn, vui hơn và được thoải mái, đủ đầy về vật chất. Những có lẽ ít ai để ý rằng những mong cầu đó lại không đến từ bên ngoài mà nằm trong tay chính mình. Người xưa thường khuyên con cháu sống thiện, tích phúc, đối tốt với người khác âu cũng là có lý lẽ riêng của nó.
15 lời dạy của cổ nhân, đọc xong mở rộng tầm mắt
03.11.2019 827
Thành công lớn nhất của mỗi người là giữ được toàn vẹn bản thân mà không bị xoay vần theo những biến đổi của cuộc đời. Điều ấy cũng có nghĩa là trở nên mạnh mẽ hơn và giỏi chịu đựng hơn. Ngắm hoa tàn rồi hoa nở, xuân đến xuân đi, tất cả mọi thứ lắng đọng trong ký ức đều là con số không. Tất cả những nóng lạnh đau buồn trong đó có lẽ chỉ có bản thân ta mới có thể lý giải. Dưới đây là 15 điều được cổ nhân đúc rút, đều là những bảo bối trên con đường nhân sinh của mỗi người:
10 lời dạy của cổ nhân vận vào cuộc sống đến cả nghìn năm sau vẫn còn nguyên giá trị
02.11.2019 615
Đời người là hữu hạn, nhưng lòng tham của con người lại vô hạn. Phải làm sao để có được một cuộc sống thảnh thơi, yên bình và nhìn thấu được lòng người giữa cuộc đời bon chen, xô bồ này? Trang Tử (~365–290 TCN) là một triết gia và tác gia Đạo giáo. Trang Tử cao minh mà rất giản dị, sống hoà hợp với tự nhiên. Ông luôn chủ trương ẩn dật mà khoáng đạt, thuận theo vũ trụ, xa lánh thế tục. Vị hiền triết nổi tiếng của phương Đông từng đưa ra những lời khuyên vô cùng tâm huyết, khiến cho người đời không khỏi thán phục.
10 câu nói nổi tiếng nhất của Gia Cát Lượng, lĩnh ngộ được 1, 2 câu hưởng lợi ích cả đời
01.11.2019 260
10 câu nói nổi tiếng nhất của Gia Cát Lượng, đừng nói là không thuộc, hãy ghi nhớ nó để thọ ích cả đời. Người ta thường nói có chí thì nên, hay “hữu chí giả, sự cánh thành” (người có chí thì việc ắt thành công). Có thể nói có chí lớn, hay có ý chí mạnh mẽ, con người có thể làm được việc phi thường, mới gây dựng được lên đại nghiệp. Để có được chí lớn, làm sáng tỏ được ý chí thì cần sống đạm bạc, vì đạm bạc nuôi chí lớn.
18 lời khuyên dạy của cổ nhân giúp bạn nhận ra chân lý cuộc đời
03.11.2019 276
18 lời cổ nhân khuyên dạy người đời sau, mỗi lời dạy quý hơn vàng, báu hơn kim cương, là những chân lý cho muôn đời! Hãy cũng đọc, cùng ngẫm và cùng thấm!  Vạn vật trong xã hội loài người đều phải ở trong bồi dưỡng, hun đúc mà có phẩm chất tốt đẹp hơn. Con người cũng vậy, sống trên đời phải thời thời khắc khắc, nhắc nhở bản thân tu dưỡng thành người thượng đẳng, cao quý!
Tin xem nhiều
Tin mới nhất